ပပှၤကွဲးတၢ်တဖၣ်

ကွၢ်ခဲလၢာ်

တၢ်ကွဲးဖှိၣ်ရၤတဖၣ် လၢ Patricia Raybon

တၢ်ကဆၢထၢၣ်ဂၢၢ်ကျၢၤဒ်လဲၣ်

ဒ်အမ့ၢ်ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်ပှၤမဲာ်တထံၣ်တၢ်လၢ အဃ့ၢ်ခ@ကတၢၢ်တဂၤအသိး‚ ဒ့ဘ့းဘရၠာစးီ လၢ ယူၤႉအဲးစ် ပၣ်ရၠာစးၣ်လါပံး က့ှူၢ်ဖိ ပာ်ပနီၣ် အ၀ဲအတၢ်မၤနၢၤတဖၣ်လၢ ကစၢ်ယွၤ‚ အ၀ဲ အမိၢ်လၢ အဟ့ၣ်ကူၣ်ဟ့ၣ်ဖးအီၤ အဆိကတၢၢ် (တဘၣ်ဆ့ၣ်နီၤလၢအခိၣ်အဃၢၤ) ဒီးအ၀ဲအသရၠာစးၣ်လၢအနဲၣ်အီၤလၢ အမ့ၢ်ကၠၢၣ်ရၠာစးိမ်ဟ့ၣ်ဘံၣ်ရၠာစးံၣ်လီၤႉ တၢ်စၢဃာ်ဘရၠာစးီ လၢ ပျံၤဖိတဘိလၢ အစၢဃာ်အသးဆူ အ၀ဲသ့ၣ်အစုဘိတဖၣ်‚ ဟ့ၣ်ဘံၣ်ရၠာစးံၣ်နဲၣ် ဘရၠာစးီအတၢ်မၤနၢၤတၢ်လၢ တၢ်ဃ့‚ ဃုာ်ဒီး တၢ်ကတိၤအဖျၢၣ် ဒီးတၢ်ထိးဘၣ်အီၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤႉ
ဘရၠာစးီတဲဖျါထီၣ်လၢ ‘‘ခဲလၢာ်မ့ၢ်တၢ်ဘၣ်ဘိးကနၣ် တၢ်ဆူ အ၀ဲဟ့ၣ်တၢ်ပနီၣ်တဖၣ်‚ လၢပစံး ‘‘ဃ့ၢ်’’ မံးထၢၣ် ၂၀၀ အတၢ်ဟ့ၣ်လၢနဃ့ၢ်အီၤအံၤန့ၣ်လီၤႉ တနံၤဘၣ်တနံၤ‚ ပအိၣ်ဒၣ်လၢ ကျဲကူၣ်နၢၤလၢ တၢ်ဃ့ၢ်တၢ်အဖီခိၣ်န့ၣ်လီၤႉ ဘရၠာစးီစံး၀ဲလၢ‚ ‘‘တၢ်ဘၣ်ထွဲလိာ်သးပသးလၢ အတမ့ၢ်ထဲ လၢ ထးခိၣ်‚ မ့မ့ၢ်အိၣ်ဃုာ်စ့ၢ်ကီး ဒီးနီၢ်ခိအတၢ်ဟ့ၣ်တၢ်ပနီၣ် တဖၣ်န့ၣ်လီၤႉ
လၢပသးသမူ အတၢ်ဃ့ၢ်သBတီၤတၢ်အပူၤ‚ ပဘၣ်ဆိၣ်ဂ့ၤပ၀ဲဒီးကစၢ်ယွၤ အတၢ်နဲၣ်ပှၤန့ၣ်လီၤႉ ပပှၤမၤစၢၤတၢ်‚ သးစီဆှံ ဆှၢပခီၣ်ကါကိးခါဒဲး ဖဲပပိာ်အ၀ဲအခံန့ၣ်လီၤႉ စီၤယိၤဟၣ် ကွဲး၀ဲလၢ ‘‘ယကွဲးန့ၢ်သုလၢ…

လီၢ်ဆ့ၣ်နီၤလၢ တၢ်ဒီတံၤဒီသကိးအဂီၢ်

လၢကီၢ်မိၢ်ပှၢ်အၤြဖၤကၤ ကီၢ်စ့ၣ်ဘၣ်ဘွ့ၣ်‚ သးအတၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးလၢ တၢ်ဒုးတၢ်ယၤ ဒီး တၢ်ဖံးတၢ်မၤကၤ‚ ပာ်တ့ၢ်ပှၤကညီတဖၣ်လၢကသးဟးဂီၤန့ၣ်လီၤႉ လၢခံ အ၀ဲသ့ၣ် ထံၣ်န့ၢ်တၢ်မုၢ်လၢ်လၢ ‘‘လီၢ်ဆ့ၣ်နီၤလၢ တၢ်ဒီတံၤဒီသကိးအဂီၢ်’’ န့ၣ်လီၤႉ ပှၤလၢ တၢ်မုၢ်လၢ်လၢာ်ကွံာ်တဖၣ်‚ လဲၤဆူတၢ်လီၢ်အံၤသ့၀ဲ ဒ်သိးကကတိၤတၢ်ဒီး ‘‘ဖံတဖၣ်’’ လၢ အဘၣ်တၢ်ဟ့ၣ်ဃာ်တ့ၢ်လံ တၢ်သိၣ်လိလၢ ကဒိကနၣ်တၢ်လၢ ပှၤလၢအအိၣ်ဒီးတၢ်သးဟးဂီၤလၢ အဘၣ်တၢ် သ့ၣ်ညါအီၤ ဒ်ပှၤကလုာ်အံၤ အကျိာ်‚ ‘‘ကူၣ်ဖဲၣ်ကံၢ်စံးစၣ်’’ မ့တမ့ၢ် ‘‘တၢ်ဆိကမိၣ် တလၢကွံာ်အခၢး’’ အသိးန့ၣ်လီၤႉ
လီၢ်ဆ့ၣ်နီၤလၢတၢ်ဒီတံၤဒီသကိး အတၢ်တိာ်ကျဲၤအံၤ‚ ဘၣ်တၢ်မၤစ့ၢ်ကီးလၢ တၢ်လီၢ်အဂုၤအဂၤလၢ ၀့ၢ်စဲၣ် စံၣ်ဘၣ်‚ ၀့ၢ်လိဒိၣ် ဒီး၀့ၢ်နယူယီးတဖၣ်လီၤ’’ႉ ပသူၣ်ပသး ဟူးဒိၣ်မးလၢ မ့ၢ်တၢ်အစၢမနူၤတဖၣ် ကဟဲအိၣ်ထီၣ်’’ အံၤ‚ ဘၣ်တၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်အီၤလၢ ပှၤဃုထံၣ်သ့ၣ်ညါတဂၤလၢ ၀့ၢ်လိဒိၣ်န့ၣ်လီၤႉ ပှၤကူၣ်လိာ် တၢ်တဂၤလၢ ၀့ၢ်နယူယီး တူၢ်လိာ်တၢ်အံၤစ့ၢ်ကီးလီၤႉ ‘‘တချုးလၢ နသ့ၣ်ညါတၢ်အံၤ‚ နတမ့ၢ် ပှၤလၢအအိၣ်လၢလီၢ်ဆ့ၣ်နီၤတဖျၢၣ်ဖျၢၣ်အဖီခိၣ်‚ မ့မ့ၢ်နအိၣ်နဲလၢ တၢ်ကတိၤသကိးဘၣ်တၢ်လၢအမုာ်ဒီး ပှၤတဂၤဂၤလၢပကဟုကယာ်နၤအပူၤ တခီန့ၣ်လီၤ’’ႉ…

တၢ်မၤစၢ်လီၤ တၢ်သဟီၣ်အကတီၢ်

တၢ်ဆီတလဲအိၣ်ထီၣ်အါမးတမံၤ စးထီၣ်ဖဲလီမ့ၣ်နၣ်ရၠာစးံၣ်ဘၣ်တၢ်တ့အီၤ ဖဲ ၁၈၄၀ နံၣ်လီၤႉ အခဲအံၤ ပစူးကါဘၣ်နၣ်ရၠာစးံၣ်‚ ကွဲၤဒီနၢ် ဒီးခီၣ်ဖၠူထၢၣ်စိာ်စု (လဲးပ်ထီး) တဖၣ်လီၤႉ ဖျါလၢတၢ်အိၣ်မူဒီတခါ ခ@ထီၣ်‚ တုၤဒၣ်လဲာ်လၢ ပမၤတၢ်ကယီကယီသ့ၣ်တဖၣ်ခ@ထီၣ်လီၤႉ တၢ်အံၤ မ့ၢ်၀ဲတီ၀ဲလၢ ခူဒိၣ်၀့ၢ်ဃၢၤတဖၣ် ဒီးဒုးကဲထီၣ်တၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံး တၢ်လၢ တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ခ@ တကပၤလီၤႉ သရၠာစးၣ်ဒိၣ်စိ ရၠာစးံးခၠၢး ၀ဲးစ်မဲန် ဃုထံၣ်သ့ၣ်ညါဒီး ပာ်ဖျါထီၣ်၀ဲလၢ ‘‘ပဟူးဂဲၤခ@ထီၣ်ခ@ထီၣ် ဒီးပလဲၤတုၤဆူ ပှၤဂုၤပှၤဂၤအအိၣ်တသ့ဖဲအသ့ခ@ထီၣ်လၢ တၢ်အံၤအဃိ‚ တၢ်အံၤနီၣ်ပှၤဆူ တၢ်ကဆိကမိၣ်ထီၣ်လၢ တၢ်ကိးမံၤကဲထီၣ်အသးတဘျီဃီသ့၀ဲန့ၣ်လီၤ’’ႉ
လံာ်စီဆှံအပူၤ လၢအဘၣ်တၢ်သ့ၣ်ညါတ့ၢ်အီၤ အယံာ်ကတၢၢ် မ့ၢ်၀ဲလံာ်ထါစံးထီၣ်ပ့တၢၤအပူၤန့ၣ် စီၤမိၤဒီး ပာ်ဖျါ ထီၣ်တၢ်လၢ အဘၣ်ထွဲဒီးတၢ်ဆၢကတီၢ်အဂ့ၢ်လီၤႉ အ၀ဲဒုးပလီၢ်ပှၤလၢ ကစၢ်ယွၤပၢၤဃာ်သးသမူ အတယူာ်န့ၣ်လီၤႉ ‘‘အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ‚ လၢနမဲာ်ညါန့ၣ် အနံၣ်တကထိမၤသးဒ် မုၢ်ဟါတနံၤ ဖဲအပူၤကွံာ်အသိး‚ ဒီးဒ်တၢ်ဆိးသီတတီၤလၢ မုၢ်နၤအသိးန့ၣ်လီၤ’’ (စံး ၉၀း၄) ႉ
လၢတၢ်အံၤအဃိ‚ လၢတၢ်ကပၢၤဃာ်တၢ်ဆၢကတီၢ်န့ၣ် ဒ်သိးပသုတလဲၤတၢ် ခ@တလၢ မ့တမ့ၢ်ဃၢကဲၣ်ဆိးန့ၣ်ဘၣ်‚…